Dop- of struikheide?

De ene heide is de andere niet. Wat zijn de verschillen?

Heide is een typisch Zuid-Afrikaanse plant

Het klinkt misschien vreemd in de oren maar de ‘oer-Hollandse’ heide is helemaal niet zo Hollands. Dopheide – Erica – bijvoorbeeld kent circa 600 verschillende soorten waarvan het overgrote deel voorkomt in Zuid-Afrika. Slechts een handvol soorten groeit verspreidt over delen van Europa. De struikheide – Calluna – kent overigens slechts één soort. Een soort die daarentegen wel over het hele Europese continent is aan te treffen.

Dopheide – Erica tetralix

Kenmerkend voor de in Nederland inheemse dopheide is dat de bloemen dicht bijeen aan de top van de stengels staan. Elke afzonderlijke bloem lijkt op een klein klokje. Het loof is naaldvormig en de hoogte van de totale plant bescheiden; tot hooguit 40 centimeter.

Deze dopheide is een belangrijke nectarplant voor hommels. Overigens alleen hommels met een lange tong halen de nectar. Hommels met een korte tong bijten simpelweg een gaatje onderin de bloemkroon. De honingbij profiteert daar op zijn beurt weer van. Ook vlinders, zoals het heideblauwtje bezoeken deze heide.

Struikheide – Calluna vulgaris

Bij de struikheide staan de bloemen over de gehele lengte van de twijgen. Het loof is schubvormig en de hoogte van de plant kan boven de meter uitkomen. De twijgen kunnen bij oude planten stevig verhouten en dienden vroeger voor het maken van bezems. De plant wordt daarom ook wel bezemheide genoemd.

Insecten kunnen de nectar bij struikheide eenvoudig bemachtigen. Veel geziene gasten zijn honingbijen, hommels, wespen, vliegen en graafbijen. De gewone heispanner is een nachtvlinder waarvan de rupsen graag op struikheide leven.

Heide in het volksgeloof

In de bloementaal verwijst heide vaak naar eenzaamheid. De sombere uitgestrektheid van heidevelden stemt velen tot weemoed. Toch speelt heide in oude volksgebruiken ook een beschermende rol. Een oude Duitse spreuk is ‘marjolein, Sint-Janskruid en witte heide doen de duivel veel pijn’ en een bij de voordeur geplaatste bezem van struikheidetakken hield boze geesten op veilige afstand.

In Toscane plaatste men in vroeger tijden struikheidebezems dwars voor de kerkdeur. Werd een vrouw ten onrechte als heks betiteld dan zou ze de bezem simpelweg aan de kant zetten. In het geval dat de verdachte ook echt een heks was, zou ze op de bezem gaan zitten en er mee weg vliegen.

Het onderhoud van de heidevelden

Om heide in stand te houden, moet er veel gebeuren. Struikheide is een pionierplant die in de successie wordt opgevolgd door andere planten. Vooral nu er steeds meer voedingstoffen (o.a. door stikstofdepositie) in de oppervlaktelaag belanden, komen veel zaden van bomen tot kieming.

Vroeger werden deze jonge bomen afgegraasd door schapen of verdwenen ze gelijktijdig met het plaggen. Tegenwoordig moeten beheerders er zelf voor zorgen dat het heidegebied ‘schoon’ blijft van bomen. Vaak gebeurt dit machinaal maar soms komen groepen vrijwilligers meehelpen om de boompjes uit het heideveld te verwijderen. Op de Sallandse Heuvelrug hebben een aantal scholen stukjes heide ‘geadopteerd’ om hun leerlingen zo biologieles in het veld te kunnen geven. Een ochtend of middag boompjes trekken, werkt zo naar twee kanten positief.

| |